In onze botenloods liggen heel wat boten die zijn vernoemd naar de Bossche vestingwerken. In de vorige Bossche Dol was te lezen dat de vroegste Bossche stadsommuring twee waterpoorten had. Ook in de later aangelegde vestingmuren zaten diverse waterpoorten. Waaronder de Boompoort en de Groote Hekel, de belangrijkste waterpoorten van de stad.
Boompoort
De Boompoort gaf toegang tot de haven. Deze waterpoort dankt zijn naam aan de grote balk of boom waarmee de poort werd afgesloten voor schepen. Op de plaats van de Boompoort ligt nu de Boombrug, vlakbij de Citadel.
Groote Hekel
Bij het kruispunt Zuidwal-Pettelaarseweg is tegenwoordig een 19e eeuwse sluis te zien. Op deze plek stond rond 1500 de Groote Hekel. Rond het jaar 1519 werd bij het bouwen van de vestingmuren en het graven van de stadsgrachten aan de zuidzijde, een verbinding met de Dommel gemaakt. De rivier kon toen door drie openingen bij de Groote Hekel de stad binnenstromen. De doorgangen werden door bomen of balken met lange ijzeren pinnen afgesloten voor ongewenste bezoekers. Deze puntige balken leken op hekels (gebruikt om vlas of wol te kammen), vandaar de benaming voor deze poort.
Kleine Hekel
Was er dan ook een Kleine Hekel? Jazeker. En ook die vind je in onze vloot terug. Deze waterpoort werd ook wel Anthoniushekel genoemd. De Kleine Hekel lag ongeveer ter hoogte van het huidige kruispunt Oostwal en Zuid-Willemsvaart. Hier stroomde de Aa de stad in.
Cornelius- en Kruisbroedershekel
Bij De Hertog roeien we ook in de Corneliushekel en de Kruisbroedershekel. Deze twee waterpoorten lagen, net als de Groote Hekel, aan de zuidkant van de stad en leken veel op elkaar. De Corneliushekel bevond zich in de stadsmuur bij de huidige Parklaan, vlakbij bastion Vught (waar nu restaurant Noble is bevestigd). Daar in de buurt lag de voormalige Sint-Corneliuskapel. De Kruisbroederhekel lag bij de Sint-Catharinakerk, vroeger ook Kruiskerk of Kruisherenkerk genoemd.
Tegenwoordig kun je tijdens een vaartocht over de Binnendieze door enkele waterpoorten varen. Via de Kruisbroedershekel varen de vele fluisterbootjes door de stadsmuur het Bossche Broek tegemoet en via de Groote Hekel gaan ze weer terug de stad in.
Bronnen Erfgoed ’s-Hertogenbosch en Bossche Encyclopedie
Evelien Lucius