Hebben ze bij waterschap Aa en Maas ondanks de recente wateroverlast wel tijd voor een interview? Evelien Schadewijk, Adviseur Watersysteem en Joey Smolders van Onderhoud en Peilbeheer krijgen regelmatig de vraag wat er eigenlijk gebeurt met ‘onze waterschapsbelasting’. Graag grijpen zij de kans aan om iets van de taken van het waterschap, zichtbaar te maken. We spreken af bij de Zandvang, daar waar de Aa ’s-Hertogenbosch binnenkomt. Het mooiste stukje en al ingericht in het kader van het Natuurnetwerk Brabant.
Waterpeil en Waterkeringen
In tijden van hoogwater op de Maas kan de kering bij Crèvecoeur worden gesloten (omhoog): het overtollige hemelwater wordt zo teruggestuurd naar de hoger gelegen Dieze en af-gevoerd via de Stadsdommel en het Drongelens omleidingskanaal richting Bovenhandse Sluis bij Waalwijk. Hier heeft de Maas meer ruimte om uit te nivelleren en is het waterpeil lager dan bij ‘s-Hertogenbosch.
Om de verzadigde oevers en kademuren te beschermen tegen plotseling wegvallende waterdruk, laat het Waterschap het waterpeil gedoseerd met maximaal 20 cm per dag zakken. De muren kunnen rustig ‘leeglopen’ en tegelijkertijd wordt extreme stroming voorkomen.
Ten tijde van de brand bij de Erdtveldplas in mei jl. was het precies andersom: de Bovenhandse Sluis ging omhoog en de kering bij Crèvecoeur werden juist geopend (omlaag) om resterend vervuild bluswater zo snel mogelijk af te voeren. De Dieze duwde het extra water in de richting van de Maas om zich te vermengen en mogelijke milieuschade te beperken. Met behulp van Oliebooms, een soort drijvende worsten, waren toen al zoveel mogelijk oliën en vetten uit het water opgenomen.
Meer Biodiversiteit in de Aa
De Aa moet een ecologische verbindingszone (E.V.Z), een ononderbroken groen lint voor dieren en planten, naar de Maas gaan vormen. Hierbij zoekt het Waterschap eveneens naar de juiste balans tussen vasthouden of juist afvoeren van water. Door rivieren opnieuw te laten meanderen wordt het water opgehouden, zodat het minder snel in te grote hoeveelheden ergens terecht kan komen. Zo ontstaan tegelijkertijd meer natuurlijke variaties in leefmilieus voor dieren en planten.
Bij het beheer van oevers is ook een compromis voor de natuur gevonden. Waar vroeger standaard beide oevers gemaaid werden, gebeurt dit nu met voldoende ruimte voor de waterdoorvoer, elk jaar om en om. Modderkruipers en salamanders vinden er hun paaiplekken. En voor de Karekiet en de Rietzanger, blijft er zo oud riet staan, dat hoog en stevig genoeg is om een nest in te kunnen maken. Dit vergt voor alle sloten wel een eigen maaibeleid. Vanwege de veiligheid worden de dijken wel volledig gemaaid. Dan zie je of de grasmat goed is en of er geen ratten of bevers in de dijk zitten. Over ieder detail moet worden nagedacht. In zijn district Hertogswetering, grofweg langs de Maas tussen Waalwijk en Ravenstein heeft Joey met zijn collega’s zijn handen vol aan de organisatie van het beheer en onderhoud.
Natuurlijke oevers hebben de voorkeur, maar in de stad is vanwege ruimtegebrek, de aanwezigheid van historische stadsmuren en het vaarverkeer, de beschoeiing ter ondersteuning van sommige oevers op een aantal plaatsen onvermijdelijk.
Geen zwemwaterkwaliteit
Hoewel het Aa-water de laatste jaren een stuk schoner is, de bevers doen het er goed in, is een spontane duik nog steeds niet aan te bevelen.
In droge perioden is er minder waterdoorvoer en in dit betrekkelijk stilstaande en opgewarmde water groeien gemakkelijk algen. Wij zien op onze boten een dikke bruine aanslag, veroorzaakt door oude plantenresten of onschuldige draadalg. Voor zwemmen adviseert waterschap gebruik te maken van zwemplassen die worden gemonitord op zwemwaterkwaliteit.
Daarvoor is de website: Zwemwater.nl
Meetapparatuur voor Blauwalg
Blauwalgen zijn een ander verhaal. In de Zuid-Willemsvaart is onlangs een pilot van start gegaan: Twee metertjes meten de waarden in het water en aan de hand hiervan kan de vorming van de giftige Blauwalg worden voorspeld. Door tijdig bijvoorbeeld de sluizen te openen, wordt de stroming bevorderd en beginnende algengroei weggespoeld.
Kijk naar een filmpje over Blauwalg
Recreatiezone en Sluis-O
Evelien is normaal gesproken niet vaak in het veld te vinden. Ze brengt het beleid in uitvoering en leidt de signalen van buiten naar binnen en vice versa. Dit gaat over verschillende onderwerpen als opgaven voor waterkwaliteit, verbetering van het watersysteem en zaken als ontwikkelingen van bijvoorbeeld, gemeente, ontwikkelaars of bewoners in en rondom het water. Ze werkt bijvoorbeeld nauw samen met de gemeente ’s-Hertogenbosch, bij de ontwikkeling van het stadspark langs de Zuid-Willemsvaart. Om de verschillende belangen als het park, de pleziervaart, de sluiswachter en de waterdoorgang te kunnen dienen, waren vele sessies met belanghebbenden nodig voordat de plannen konden worden goedgekeurd.
Het waterpeil van de Zuid-Willemsvaart zal in de toekomst niet meer via Poeldonk, nu nog de verbinding tussen de Zuid-Willemsvaart en de Aa, maar met behulp van twee enorme duikers (buizen) en een schuif via Sluis-O naar de Dieze gereguleerd worden. Hiermee komt de piekafvoer uit de Zuid- Willemsvaart niet meer terecht in de Aa. Dit biedt kansen om de Aa meer natuurlijk in te richten en de inrichting aan te sluiten op het dynamisch beekdal en de Zandvang. Over de toekomst van Poeldonk is nog niet besloten. De pleziervaart maakt in dit geheel gebruik van een nieuwe schutsluis.
Water houdt zich niet aan grenzen
Samenwerken met andere waterschappen, overheden, buurlanden, industrie, agrariërs, natuurverenigingen en particulieren is noodzakelijk. De afdeling Communicatie werkt op volle toeren om belanghebbenden te informeren over het werk van het waterschap.
Ze zijn erg blij met recreatief medegebruik van het water en dit soort contacten met gebruikers van het water: zo kunnen ze in de praktijk het gesprek aangaan en dit werkt soms beter als een folder. Tijdens een inventarisatie van de bootjes in de StadsAa, er lagen er zo’n 300 (!), bleek dat mensen behoefte hebben aan duidelijkheid over het bootjesbeleid. Hier komt ook de Gemeente ’s-Hertogenbosch in beeld. Waterschap gaat over de steigers in en rondom het water en gemeente gaat over het vaarverkeer.
Om het grote district te kunnen blijven controleren, zijn meldingen over b.v. ongedierte, lozingen of andere ongerechtigheden in het water zoals de groei van de invasieve Waternavel heel welkom.
O ja, het waterschap gaat over oppervlaktewater, voor kraanwater moet je bij Brabant Water zijn.
Indien zich in ons roeiwater iets voordoet waarvan wij op de hoogte moeten zijn, dan horen wij dit van de Gemeente.
Bijzondere waarschuwingen over bijvoorbeeld extra stroming vind je op www.rvdehertog.nl
Marion Aarts